توسط : دنداندرد یکی از آزاردهندهترین دردهایی است که میتواند خواب، تمرکز و فعالیت روزانه را مختل کند. گرچه درمان قطعی تنها با مراجعه به دندانپزشک انجام میشود، اما بسیاری از افراد نیاز دارند تا زمان رسیدن نوبت، درد را به شکل ایمن کنترل کنند.
در این مقاله با بهترین و مؤثرترین درمانهای خانگی دنداندرد و همچنین داروهای کمعارضه موجود در بازار ایران که میتوان برای تسکین موقت درد مصرف کرد آشنا میشوید.
چرا دنداندرد ایجاد میشود؟
علتهای شایع عبارتاند از:
- پوسیدگی دندان
- التهاب عصب یا پالپیت
- گیر کردن غذا بین دندانها
- شکستگی یا ترک دندان
- عفونت لثه یا آبسه
- حساسیت دندانی
- دندان عقل نهفته
درمانهای خانگی که در ادامه گفته میشود علت را درمان نمیکنند اما تا حد زیادی درد را کنترل میکنند.
۱. کمپرس سرد؛ بهترین روش برای دردهای ضربانی
قرار دادن کمپرس سرد روی گونه باعث:
- کاهش التهاب
- بیحس شدن موقت محل
- کاهش ضربان درد
میشود.
روش استفاده
کمپرس را ۱۵ دقیقه روی ناحیه بگذارید و ۱۵ دقیقه استراحت دهید.
این روش بهخصوص برای ضربه، التهاب، دندان عقل و آبسههای اولیه بسیار مفید است.
۲. آب نمک گرم؛ ضدعفونیکننده طبیعی
شستوشوی دهان با محلول آب نمک یکی از سادهترین و مؤثرترین روشهاست.
طرز تهیه
نصف قاشق چایخوری نمک
یک لیوان آب ولرم
اثر
- کاهش التهاب لثه
- پاکسازی مواد غذایی گیر کرده
- مهار نسبی رشد باکتریها
نکته: آب نمک را قورت ندهید.
۳. استفاده از میخک (اوژنول)
میخک دارای ترکیب فعال اوژنول است که خاصیت بیحسی و ضدالتهاب دارد.
روش استفاده
- میخک را کمی خیس کرده و روی دندان قرار دهید
یا
- ۱ قطره روغن میخک را با یک قاشق روغن نارگیل رقیق کرده و با گوشپاککن روی لثه بزنید
هشدار
روغن میخک نباید مستقیم و غلیظ روی لثه مالیده شود چون باعث سوختگی میشود.
۴. سیر؛ آنتیباکتریال قوی
سیر دارای ترکیب آلیسین است.
روش استفاده
یک حبه سیر را له کنید و چند دقیقه روی ناحیه بگذارید.
یا از دهانشویه طبیعی سیر + نمک استفاده کنید.
توجه
سیر ممکن است لثههای حساس را تحریک کند، بنابراین مدت استفاده کوتاه باشد.
۵. ژل آلوئهورا
آلوئهورا خواص ضدالتهابی دارد و روی لثههای ملتهب بسیار مؤثر است.
روش مصرف
مقدار کمی ژل طبیعی یا ژل داروخانهای روی لثه بزنید.
۶. روغن نعناع فلفلی
منتول موجود در نعناع باعث بیحسی موضعی میشود.
روش استفاده
چند قطره روغن رقیقشده را با پنبه روی محل درد بگذارید.
همچنین چای نعناع نیز آرامبخش است.
۷. دهانشویه پراکسید هیدروژن (در شرایط محدود)
محلول پراکسید ۳ درصد میتواند باعث کاهش التهاب شود.
هشدار بسیار مهم
- فقط ۳۰ ثانیه آن را غرغره کنید و قورت ندهید
- بیش از حد استفاده نشود
- در کودکان ممنوع است
۸. شستوشوی دندان با نخ دندان
در بسیاری موارد درد ناشی از گیر کردن غذا بین دندانها است.
استفاده از نخ دندان میتواند درد را ظرف چند دقیقه کاهش دهد.
۹. بالا نگه داشتن سر هنگام خواب
در التهابهای دندانی، خونرسانی به ناحیه افزایش مییابد و درد شبها شدیدتر میشود.
با بالا آوردن سر ۲–۳ بالش، میتوان شدت درد را کم کرد.
۱۰. چای سیاه گرم (کمپرس کیسه چای)
تاننهای موجود در چای باعث کاهش التهاب لثه میشوند.
روش استفاده
یک چای کیسهای گرم (نه داغ) را روی محل قرار دهید.
۱۱. پرهیز از غذاهای تشدیدکننده
در دوره درد دندان بهتر است از مصرف:
- غذاهای بسیار شیرین
- نوشیدنیهای سرد یا خیلی داغ
- خوراکیهای سفت و ترد
- آدامس
خودداری کنید.
داروهای کمعارضه موجود در بازار ایران برای تسکین موقت دنداندرد
مصرف این داروها فقط برای ۲ تا ۳ روز تا زمان مراجعه به پزشک مناسب است.
⚠️ مهم
داروهای آنتیبیوتیک مثل آموکسیسیلین، مترونیدازول، کلاوولانات نباید خودسرانه مصرف شوند.
۱. ایبوپروفن
نامهای ایرانی:
ایبوپروفن 200 و 400 (داروپخش، جابر، حکیم، سبحان)
دوز مصرف برای بزرگسالان
۴۰۰ میلیگرم هر ۶–۸ ساعت
حداکثر ۱۲۰۰ میلیگرم در روز بدون نسخه
مزایا
- ضد درد
- ضدالتهاب قوی
- انتخاب اول برای دنداندرد
هشدار
- در زخم معده و بیماری کلیوی با احتیاط مصرف شود
- با ناشتا خوردن میتواند معده را اذیت کند
۲. استامینوفن
برندهای ایرانی:
استامینوفن 325 و 500، استامینوفن کدئین (فقط با نسخه)
دوز مصرف
۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم هر ۶ ساعت
حداکثر ۳۰۰۰ میلیگرم در روز
مزایا
برای افراد با مشکلات معده یا حساسیت به NSAID ها بهترین گزینه است.
۳. ژل لیدوکائین موضعی ۲٪
برندهای ایرانی:
لیدوکائین ژل ۲٪ (داروپخش، جالینوس)
روش استفاده
مقدار کمی از ژل روی لثه قرار دهید.
اثر ظرف چند دقیقه شروع میشود و ۳۰–۶۰ دقیقه میماند.
توجه:
برای کودکان زیر ۱۲ سال کم مصرف شود.
۴. دهانشویه کلرهگزیدین ۰.۲٪
برندهای ایرانی:
ریزومکس، طاها، داروپخش، پادرا
روش مصرف
۳۰ ثانیه غرغره، دو بار در روز
دوره استفاده: حداکثر ۵–۷ روز
اثر
کاهش التهاب لثه و بوی بد دهان
۵. مسکنهای ترکیبی بدون نسخه
برخی ترکیبات مانند:
- دیکلوفناک سدیم ۵۰ (برندهای مختلف ایرانی)
- ناپروکسن ۲۵۰ میلیگرم
میتوانند جایگزین ایبوپروفن باشند.
داروهای ممنوع برای مصرف خودسرانه
- آنتیبیوتیکها
- مسکنهای مخدر
- لیدوکائین خوراکی غلیظ
- دهانشویههای الکلی در کودکان
- آسپرین (بهخصوص زیر ۱۸ سال)
چه زمانی باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید؟
در موارد زیر درمان خانگی کافی نیست:
- ورم صورت یا لثه
- تب بالاتر از ۳۸ درجه
- ترشح چرک
- درد بیش از ۴۸ ساعت
- مشکل در باز کردن دهان
- بوی بد شدید دهان همراه با درد
- درد غیرقابل تحمل
جمعبندی
درمانهای خانگی مانند کمپرس سرد، آب نمک، میخک و نخ دندان میتوانند تا حد زیادی دنداندرد را کاهش دهند و فرد را تا زمان مراجعه به دندانپزشک آرام نگه دارند.
همچنین داروهایی مانند ایبوپروفن، استامینوفن، لیدوکائین موضعی و کلرهگزیدین که در بازار ایران موجود هستند میتوانند برای مدت کوتاه مصرف شوند.
با این حال، هیچکدام جایگزین درمان تخصصی نیستند و در صورت وجود علائم هشدار، مراجعه فوری ضروری است.
منابع معتبر علمی
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4908954/
https://www.healthline.com/health/home-remedies-for-toothache
https://www.colgate.com/en-us/oral-health/toothaches/home-remedies-for-tooth-pain
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10992-toothache
https://www.ada.org/resources/research/science-in-the-news/pain-management-in-dentistry
