اگر از عینک و لنز خسته شده‌اید و به‌دنبال یک راه‌حل دائمی برای اصلاح نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم هستید، احتمالاً نام لیزیک (LASIK) و لازک (LASEK) را زیاد شنیده‌اید. این دو روش از پرطرف‌دارترین جراحی‌های لیزری چشم در ایران و جهان هستند.

در این مقاله جامع، بهترین روش‌های موجود، تفاوت‌ها، آمادگی قبل از عمل، مراقبت‌های بعد از عمل، تغذیه و داروهای دوران نقاهت را بررسی می‌کنیم.

لیزیک چیست؟

لیزیک (Laser-Assisted In Situ Keratomileusis) یکی از روش‌های پیشرفته اصلاح عیوب انکساری چشم است که در آن:

یک فلپ نازک روی قرنیه ایجاد می‌شود
لایه‌های زیرین قرنیه با لیزر اگزایمر اصلاح می‌شود
فلپ سر جای خود بازگردانده می‌شود

این روش برای افراد دارای قرنیه ضخیم و سالم مناسب‌تر است.

مزایای لیزیک

دوران نقاهت کوتاه (۱–۳ روز)
دید واضح و سریعاً قابل‌مشاهده
درد بسیار کم
بازگشت به کار روزمره ظرف ۲۴–۴۸ ساعت

معایب لیزیک

ایجاد فلپ احتمال خشکی چشم را کمی افزایش می‌دهد
برای افراد با قرنیه نازک مناسب نیست
در برخی موارد خطر جابه‌جایی فلپ بسیار نادر وجود دارد

لازک چیست؟

لازک (Laser-Assisted Subepithelial Keratectomy) روشی مشابه PRK است اما با تکنیک ملایم‌تر و قرار دادن اپیتلیوم در جای خود.

مراحل:

اپیتلیوم با الکل رقیق برداشته می‌شود
سطح قرنیه با لیزر اصلاح می‌شود
اپیتلیوم دوباره روی قرنیه قرار می‌گیرد

لازک برای افرادی با قرنیه نازک‌تر مناسب است.

مزایای لازک

مناسب برای قرنیه نازک
بدون ایجاد فلپ
احتمال آسیب در ورزش‌های رزمی کمتر

معایب لازک

درد بیشتر نسبت به لیزیک
بهبود دید آهسته‌تر (چند روز تا چند هفته)
تاری دید گذرا در روزهای اول

مقایسه‌ی لیزیک و لازک (خلاصه کلیدی)

لیزیک:

مناسب: قرنیه ضخیم
نقاهت: سریع
درد: کم
دید: فوری

لازک:

مناسب: قرنیه نازک
نقاهت: طولانی‌تر
درد: بیشتر
دید: تدریجی

روش‌های نوین اصلاح بینایی در ۲۰۲۶

۱. فمتولیزیک (Femto-LASIK)

در این روش فلپ با لیزر فمتوثانیه ایجاد می‌شود (نه با تیغ).

مزایا:

دقت بسیار بالا
فلپ یکنواخت، ایمن‌تر
مناسب برای قرنیه‌های حساس

۲. اسمایل (SMILE – Small Incision Lenticule Extraction)

جدیدترین تکنیک لیزری با برش بسیار کوچک.

مزایا:

بدون فلپ
خشکی چشم کمتر
مناسب برای ورزشکاران حرفه‌ای

معایب:

برای آستیگماتیسم شدید کمتر مناسب است
قیمت بالاتر

۳. PRK نسل جدید با لیزرهای Wavefront

مناسب برای افرادی که شغل‌های خاص یا قرنیه نازک دارند.

چه افرادی کاندید مناسب جراحی لیزیک/لازک هستند؟

شرایط عمومی:

سن بالاتر از ۱۸–۲۰ سال
شماره چشم در ۱۲ ماه گذشته تغییر نکرده باشد
عدم بارداری یا شیردهی
نبود بیماری‌های چشمی مانند قوزقرنیه، آب مروارید یا خشکی شدید چشم
عدم بیماری‌های سیستمیک کنترل‌نشده مانند دیابت فعال

آمادگی و معاینه‌های ضروری قبل از جراحی

پیش از جراحی باید آزمایش‌ها و معاینات زیر انجام شود:

۱. توپوگرافی و توپوگرافی قرنیه

برای بررسی ضخامت، انحنا و احتمال قوزقرنیه.

۲. ضخامت‌سنجی (پنتاکم یا ارب‌اسکن)

برای تعیین نوع جراحی مناسب.

۳. معاینه شبکیه

برای اطمینان از سلامت پشت چشم.

۴. بررسی خشکی چشم

اگر خشکی شدید وجود داشته باشد ابتدا باید درمان شود.

۵. قطع استفاده از لنز

لنز نرم: ۳–۷ روز قبل
لنز سخت: ۲–۳ هفته قبل

۶. عدم استفاده از لوازم آرایشی چشم

۲۴ ساعت قبل از عمل.

مراقبت‌های بعد از جراحی لیزیک و لازک

۱. مراقبت‌های عمومی

استراحت در روز اول
عدم مالیدن چشم حداقل ۲ هفته
اجتناب از دوش گرفتن مستقیم روی چشم تا ۴۸ ساعت
عدم استفاده از آرایش چشم تا ۲ هفته
استفاده دقیق از قطره‌ها طبق نسخه
استفاده از عینک آفتابی در فضای باز
عدم رانندگی تا پایدار شدن دید

۲. مراقبت‌های تغذیه‌ای

برای بهبود سریع‌تر و کاهش خشکی چشم، پیشنهاد می‌شود:

مصرف امگا ۳ (ماهی، بذر کتان)
نوشیدن آب کافی (۲–۳ لیتر)
مصرف سبزیجات برگ‌سبز (لوتئین و زآگزانتین)
ویتامین C (مرکبات، فلفل دلمه‌ای)
جلوگیری از مصرف الکل و سیگار

غذاهایی مثل ماهی سالمون، گردو، هویج، اسفناج و لبنیات کم‌چرب توصیه می‌شود.

۳. مراقبت‌های ورزشی

پیاده‌روی سبک: ۲۴ ساعت بعد
ورزش سبک بدون تعریق شدید: ۳–۵ روز
بدنسازی سبک: ۱۰–۱۴ روز
شنا: ۳–۴ هفته
ورزش‌های رزمی یا تماسی: حداقل ۱ ماه

داروهای لازم در دوران نقاهت (به همراه برندهای ایرانی)

پزشکان معمولاً ترکیبی از قطره‌های زیر را تجویز می‌کنند:

۱. آنتی‌بیوتیک چشمی

برای جلوگیری از عفونت.

برندهای ایرانی:

قطره “کلوتریماکسول”
“سیپروفلوکساسین ۰.۳٪” (داروسازی شهید قاسمی یا سینادارو)
“موکسی‌فلوکساسین” (آریا، الحاوی)

۲. قطره ضدالتهاب (NSAID یا استروئیدی)

برای کاهش التهاب و درد.

برندهای ایرانی:

“فلوئورومتولون” FML (چشم‌پزشکی البرز، سینادارو)
“دگزامتازون چشمی” (شفا، الحاوی)

۳. قطره اشک مصنوعی

برای جلوگیری از خشکی و سوزش.

برندهای ایرانی:

“های‌لایف”
“آرتلاک” (ساخت ایران – مشابه خارجی)
“اشک مصنوعی سینادارو”
“هیپوتیرس”

۴. مسکن خوراکی در صورت درد

استامینوفن
ایبوپروفن (با احتیاط طبق نسخه)

عوارض احتمالی لیزیک و لازک

(بیشتر آن‌ها موقت و قابل‌کنترل هستند)

تاری دید موقت
خشکی چشم
هاله نور در شب
حساسیت به نور
التهاب ملتحمه یا قرنیه
در موارد نادر: برگشت شماره چشم

عوارض در اسمایل و فمتولیزیک معمولاً کمتر دیده می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

درد شدید
کاهش دید پس از چند روز
ترشح چرکی
قرمزی ناگهانی
احساس جسم خارجی شدید

جمع‌بندی

لیزیک و لازک هر دو روش‌های بسیار مؤثر و ایمن برای اصلاح دید هستند. لیزیک برای افرادی با قرنیه ضخیم مناسب‌تر است و دوران نقاهت کوتاه‌تری دارد. لازک برای قرنیه نازک مناسب است اما بهبود آن طولانی‌تر است.

با پیشرفت فناوری، روش‌هایی مانند فمتولیزیک و SMILE دقت و ایمنی جراحی‌های چشمی را بسیار افزایش داده‌اند.

با رعایت مراقبت‌های تغذیه‌ای، ورزشی و مصرف صحیح داروها، دوران نقاهت به خوبی و بدون مشکل طی می‌شود.